ارتودنسی ، یکی از گرایش های تخصصی در رشته دندانپزشکی محسوب می شود که بر ارزیابی و تشخیص ناهنجاری های فکی و دندانی و اصلاح و درمان آن ها متمرکز است.

به طور کلی درمان ارتودنسی دو دسته است ؛ درمان ارتودنسی ثابت که با براکت ها انجام می شود و درمان ارتودنسی متحرک.

دستگاه های ارتودنسی از زمان شکل گیری در رشته ارتودنسی به صورت مداوم تکامل پیدا کرده اند ، اما سرعت این تغییرات به طور چشمگیری در سال های اخیر رشد داشته است.

دستگاه های ثابت ارتودنسی

ارتودنسی ثابت ؛ همان براکت ها یا نگین ها هستند که روی دندان ها نصب می شوند و ارتودنتیست با استفاده از سیم های ارتودنسی ، به اصلاح بی نظمی های دندان و حرکت دندان ها کمک می نماید.

ارتودنسی با پلاک متحرک

دستگاه های متحرک ارتودنسی

دستگاه های متحرک ، خود سه دسته هستند.

  1. پلاک های ساده برای حرکت های ساده دندانی ؛ تصحیح دندانی که در کراس هست یا دندانی که بی نظم است.
  2. پلاک های متحرک برای تصحیح ناهنجاری های فکی در دوران رشد یا دوران بلوغ
  3. پلاک های متحرک یا شفاف یا در حقیقت همان Clear Aligner ها ، که امروزه به سرعت در حال پیشرفت هستند ؛ تا جایی که ممکن است در آینده جایگزین براکت ها شوند.

پلاک های ساده

دستگاه های متحرکی هستند که کاربرد ساده ای دارند و برای حرکت ساده دندانی در برخی از کودکان یا حتی بزرگسالان ؛ یعنی برای اصلاح بی نظمی هایی که نیاز به دستگاه ثابت ندارند و خیلی مختصر هستند و با پلاک ارتودنسی قابل درمان می باشند ، استفاده می شوند.

دستگاه متحرک ساده ، صرفا برای اصلاح یک یا دو دندان استفاده می شوند و معمولا برای دندان های لترال فک بالا که در کراس قرار گرفته اند ؛ مورد استفاده قرار می گیرند.

پلاک های متحرک برای درمان ناهنجاری های فکی یا دستگاه فانکشنال

این نوع از پلاک های متحرک ، فقط برای ارتودنسی اطفال مورد استفاده قرار می گیرند و در راستای درمان ناهنجاری های فکی ؛ مثلا در Class 2 ها ، Class 3 ها و اپن بایت ها یا دیب بایت ها از آن ها استفاده می گردد.

پلاک های شفاف

دستگاه متحرک دیگری که طی چند سال اخیر پیشرفت قابل توجهی داشته اند ، Clear aligner ها یا پلاک های به اصطلاح بی رنگ ( شفاف ) هستند که از آن ها برای درمان ارتودنسی در افراد بالغ استفاده می شود.

چرا که بزرگسالان تمایل ندارند بر روی دندان های شان براکت ارتودنسی قرار بگیرد ؛ بنابراین از این روش ارتودنسی که روشی نوین در ارتودنسی است می توان برای بزرگسالان بهره برد.

انواع دستگاه های متحرک یا فانکشنال ؛ مثل twin block ( برای درمان Class 2 ) ، face mask ( هدگیر معکوس ) و دستگاه فرانکل FL llll ( برای درمان Class 3 ؛ یعنی در واقع برای درمان کودکانی که فک بالا یا ماگزیلای آن ها کوچک است ) ، یا پلاک های متحرک برای گسترش کام تنگ ، دستگاه فانکشنال هیبرید ( برای درمان اسیمتری فک ) ، هستند.

ارتودنسی با پلاک متحرک

چه زمانی نیاز به استفاده از دستگاه های فانکشنال ، ضرورت دارد ؟

زمانی که کودکان در سن رشد مراجعه می کنند و همزمان با بی نظمی دندان ها ، مشکل فکی نیز دارند ؛ به عنوان مثال فک بالای آن ها یا فک پایین شان کوچک است یا هر دو مشکل را با هم دارند.

لازم به ذکر است در صورت استفاده از دستگاه های فانکشنال در کودکانی که در سن رشد هستند ، ممکن است نیاز به مرحله دوم درمان با ارتودنسی ثابت نیز وجود داشته باشد.

اگر بیمار با مشکل فکی بعد از بلوغ رشدی مراجعه کند ، دستگاه فانکشنال اثر درمانی نداشته و بیمار باید درمان ارتودنسی و جراحی فک انجام دهد.

مزایای پلاک های ارتودنسی ( ارتودنسی متحرک )

مزیت پلاک های ارتودنسی ، نسبت به براکت های ارتودنسی ؛ این است که بیمار می تواند پلاک را از دهان خود به راحتی خارج ساخته و دندان های خود را مسواک زده و تمیز نماید و دوباره از پلاک استفاده کند.

اگرچه این مسئله سبب می شود بهداشت دهان و دندان به خوبی رعایت شود ؛ اما در مقابل ، نیاز به همکاری بیمار دارد.

در بیمارانی که همکاری نداشته و از پلاک به درستی استفاده نکنند ؛ پیشرفت درمان ، مشکل خواهد شد.

آن دسته از مشکلات فکی که ما در راستای درمان آن ها ، از دستگاه های متحرک یا فانکشنال استفاده می کنیم عبارتند از :

  • درمان تنگی ماگزیلا ( تنگ بودن فک بالا )
  • درمان مشکلات Class 3 ، Class 2
  • درمان مشکلات صورت دراز یا صورت کوتاه
  • و یکسری آسیمتری های فکی

انواع پلاک ارتودنسی متحرک

متخصصان ارتودنسی در ارتودنسی با پلاک متحرک ، از انواع مختلفی از پلاک های متحرک استفاده می نمایند ؛ لازم به ذکر است که هر یک از این پلاک ها از کارایی منحصر بفردی برخوردار می باشند که در ذیل هر یک از آن ها را معرفی و توضیحاتی در خصوص هر یک ارائه می نماییم.

  1. پلاک های نامرئی : این پلاک ها ، نوعی از  پلاک های ارتودنسی متحرک هستند که شفاف بوده و جنسی مشابه پلاستیک شفاف دارند ؛ استفاده از انها راحت بوده و نیاز به براکت را مرتفع میسازد. تنها عیبی که این پلاک ها دارند این است که فرد باید هر دو هفته یکبار به پزشک خود جهت تعویض پلاک مراجعه نماید.
  2. پلاک های Z شکل : در مواردی که یک یا بیش از یک دندان از دندان های پیش بیمار ، رو به عقب باشد ؛ ارتودنتسیت به منظور جلوکشیدن آن یا آن ها و تراز کردن آن ها با دندان های مجاور ، اقدام به استفاده از این نوع از پلاک ها می نماید.
  3. پلاک های فانکشنال : در کیس هایی که فک تحتانی بیمار در موقعیت نرمال نبوده و عقب تر از حد طبیعی باشد یا این که فک فوقانی نسبت به موقعیت طبیعی ، جلوتر باشد ؛ جهت جلو آوردن فک تحتانی یا عقب بردن فک فوقانی ؛ از پلاک های فانکشنال استفاده می گردد.
  4. ریتینرها یا پلاک های نگهدارنده : این پلاک ها پس از اتمام روند درمان ارتودنسی و مرتب شدن دندان ها ، به منظور حفظ موقعیت جدید دندان ها و پیشگیری از بازگشت آن ها به حالت سابق تجویز می شوند و باید تا مدت زمان تعیین شده توسط پزشک معالج ،مورد استفاده قرار گیرند.

ارتودنسی با پلاک متحرک

کاربردهای ارتودنسی با پلاک متحرک

از این نوع از ارتودنسی در راستای اهداف زیر استفاده می شود :

مشکلات و ناهنجاری های فکی – اسکلتی سنین کودکی و نوجوانی را با استفاده از این نوع از پلاک ها می توان مرتفع نمود.

اختلالات جزئی دندان ها با پلاک های متحرک ارتودنسی ، قابل رفع می باشند.

به عنوان نگهدارنده نیز می توان از آن ها بعد از اتمام روند ارتودنسی بهره برد.

افرادی که بنا به هر دلیلی ، نمی توانند از ارتودنسی ثابت استفاده کنند ، گزینه مناسبی برای استفاده از ارتودنسی با پلاک متحرک می باشند.

آیا استفاده از پلاک های متحرک ارتودنسی درد دارد ؟

برخی از انواع پلاک های متحرک ارتودنسی ؛ خصوصا مواردی که اجزای پلاک از جنس فلز باشد ؛ ممکن است فرد در ابتدای درمان و بعد از قرارگرفتن پلاک بر روی دندان و تنطیمات اولیه ؛ کمی احساس ناراحتی داشته باشد ، اما دردی که غیر قابل تحمل باشد، وجود نخواهد داشت و این احساس ناراحتی جزئی نیز بعد از بازه زمانی کوتاهی ،مرتفع می شود.

سخن پایانی

دستگاه های متحرک ، همانطور که اشاره داشتیم Aligner های شفاف هستند که از زمانی که به وجود آمده اند ( از سال 1999 ) تا کنون ، در حال تکامل هستند.

زمانی که دستگاه های متحرک ارتودنسی ، معرفی شدند ؛ همه بر این باور بودند که این دستگاه ها صرفا قسمتی از وسیله ارتودنسی هستند و تنها برای درمان بی نظمی های مختصر به کار می روند.

اما در واقع در حال حاضر این دستگاه ها به عنوان یک تکنولوژی در حال پیشرفت می باشند و به طور قطع ، آینده ارتودنسی را شکل خواهند داد و می توان در همه انواع مشکلات دندانی از این دستگاه های شفاف استفاده نمود.